Değerli Beysiad Üyeleri ve Site Ziyaretçileri,

Sevgili işverenlerimiz ve onların değerli yöneticileri de kendilerine bağlı çalışanların yıllık ücretli izinlerini sadece yaz tatillerinde değil, yılın her döneminde çeşitli sebeplerle değerlendirmeye alabilirler. Bilgilerinizi tazelemek ve nelere dikkat etmemiz konusunu gözden geçirmek  için bir dizi bilgiyi toparlayıp sizlerle paylaşmayı uygun gördüm.

Ercan ILGIN
SMMM

Önce firmamızda ne kadar süre ile çalışan, ne kadar süre ile bu izne sahiptir ona bakalım:

1.  Hizmet süresi bir yıldan beş yıla kadar olan çalışanlarınız için (beş yıl dahil) / 14 İş Günü

2.  Hizmet süresi beş yıldan fazla on beş yıldan az olan çalışanlarınız için / 20 İş Günü

3.  Hizmet süresi on beş yıl (dahil) ve daha fazla olan çalışanlarınız için / 26 İş Günü

4.  On sekiz ve daha küçük yaştaki çalışanlar ile, elli ve daha yukarı yaştaki çalışanlarınız için en az / 20 İş Günü

Burada Dikkat
İzin günü hesabı yapılırken Pazar günü dahil edilmeyecektir. Cumartesi günü iş günü olarak kabül edilmektedir. 

Bir yılını doldurmuş işçiler için ücretli izin söz konusudur. İzin süresi işveren tarafından bölünemez. İşçi izin süresince ücretli olarak başka bir yerde çalışamaz. Çalıştığı takdirde izin ücreti işveren tarafından geri alınabilir. iş Kanunumuzda yıllık ücretli izin ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
Çalışma yaşamımızın hukuki kurallarına maddeleri ile önemli bir yön veren 4857 Sayılı İş Kanunu'nda konu şu şekilde ele alınmıştır:

Yıllık Ücretli İzin Hakkı ve İzin Süreleri

Madde:53
İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az 1 yıl çalışmış olan çalışanlara Yıllık Ücretli İzin verilir.
Yıllık ücretli hakkından vazgeçilemez.
Niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara bu Kanunun Yıllık Ücretli İzinlere ilişkin hükümleri uygulanmaz.
Çalışanlara verilecek Yıllık Ücretli İzin süresi, hizmet süresi;

a.     Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara on dört günden,

b.     Beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlara yirmi günden,

c.     On beş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmi altı günden 

az olamaz.
Ancak 18 yaş daha küçük yaştaki , 50 ve daha yukarı yaşlarda çalışanlara verilecek Yıllık Ücretli İzin süresi 20 günden az olamaz.
Yıllık İzin Süreleri, iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir.

Sık Sorulan Sorulara Bir Örnekleme

Yukarıda da bahsi geçtiği gibi 4857 sayılı İş Kanunu'nda hizmet süreleri ile kullanılacak izin süreleri arasında direkt olarak bir bağ kurulmuştur. Bu uugulama esasında çalışanlarımız ve işveren arasında yada onlar adına hareket eden şirket yöneticilerinin zaman zaman karşılaştıkları bir hesap uyuşmazlığı olabilmektedir ki oda şu şekilde soruların sorulmasına veya taleplerin dile getirlmesine yol açabilmektedir.

Ben şu tarihte başladım ve o zamandan bu güne kadar 5 yılımı doldurdum. Bu yüzden de ben bu sene 20 gün izin kullanmalıyım. Yada ne zaman 20 gün izin hakı elde edeceğim? 5. yıla girince izin hakkım 20 gün olacakmı? Gibi ve benzeri sorular ve talepler olacaktır.

Şimdi bu durumu netliğe kavuşturacak bir örnekleme yapmanın faydalı olacağını düşünüyorum.

10.06.2008 tarihinde iş yerinde çalışmaya başlayan bir çalışanın 20 iş günü izin kullanma hakkı 10.06.2014 tarihinde başlayacaktır. Bu hesabı aşağıdaki yıllar itibarıyla tek tek açıklayalım:

1.  10.06.2008 - 09.06.2009 arası çalışan 1 yıla ait 14 iş günü izin kullanım hakkı 10.06.2009 tarihinden itibaren (2.yıl içinde) kullanabilir.

2.  10.06.2009 - 09.06.2010 arası çalışan 1 yıla ( toplamda 2 yıla) ait 14 iş günü izin kullanım hakkı 10.06.2010 tarihinden (3.yıl içinde) kullanabilir.

3.  10.06.2010 - 09.06.2011 arası çalışan 1 yıla ( toplamda 3 yıla) ait 14 iş günü izin kullanım hakkı 10.06.2011 tarihinden (4.yıl içinde) kullanabilir.

4.  10.06.2011 - 09.06.2012 arası çalışan 1 yıla ( toplamda 4 yıla) ait 14 iş günü izin kullanım hakkı 10.06.2012 tarihinden (5.yıl içinde) kullanabilir.

5.  10.06.2012 - 09.06.2013 arası çalışan 1 yıla ( toplamda 5 yıla) ait 14 iş günü izin kullanım hakkı 10.06.2013 tarihinden (6.yıl içinde) kullanabilir.

6.  10.06.2013 - 09.06.2014 arası çalışan 1 yıla ( toplamda 6 yıla) ait 14 iş günü izin kullanım hakkı 10.06.2014 tarihinden (7.yıl içinde) kullanabilir.

Uygulamada genellikle tereddüt oluşturan düşünce, 20 iş günü izin hakkının yukarıda örneğimizde kullandığımız tarihlere göre 10.06.2014 tarihinden itibaren değil de 10.06.2013 tarihinden itibaren başlaması şeklindedir. Oysaki 10.06.2013 tarihi itibarıyla iş yerindeki çalışanımızın hizmet (kıdem) süresi 5 yıldır. Yani, 5 yıllık hizmet süresi henüz dolmuştur. Yıllık Ücretli İzin hakkı ise çalışılan yıla (geçmiş yıla) bağlı olarak doğan bir haktır. Bu sebeple de çalışma yılı dolduktan sonra 20 iş günü hakkı oluşacaktır.

Yıllık Ücretli İzne Hak Kazanma ve İzni Kullanma Dönemi

Madde: 54
Yıllık Ücretli İzin hak kazanmak için gerekli sürenin hesabında işçilerin, aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde çalıştıkları süreler birleştirilerek göz önüne alınır. Şu kadar ki; bir işverenin bu Kanun kapsamına giren işyerinde çalışmakta olan çalışanların aynı işverenin işyerlerinde Kanun kapsamına girmeksizin geçirmiş bulundukları süreler de hesaba katılır.
Bir yıllık süre içersinde 55.maddede sayılan haller dışındaki sebeplerle çalışanın devamının kesilmesi halinde bu boşlukları karşılacak kadar hizmet süresi eklenir ve bu suretle çalışanın izin hakkını elde etmesi için gereken 1 yıllık hizmet süresinin bitiş tarihi gelecek hizmet yılına aktarılır.
Çalışanın gelecek izin hakları için geçmesi gereken 1 yıllık hizmet süresi, bir önceki izin hakkının doğduğu günden başlayarak gelecek hizmet yılına doğru ve yukarıda ki fıkra ve 55. madde hükümleri gereğince hesaplanır.
Çalışan yukarıdaki fıkralar ve 55. madde hükümlerine göre hesaplanacak her hizmet yılına karşılık, yıllık izni gelecek hizmet yılı için kullanır.
Aynı bakanlığa bağlı işyerleri ile aynı bakanlığa bağlı tüzel kişilerin işyerlerinde geçen süreler ve kamu iktisadi teşebbüsleri yahut özel kanuna veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayandırılarak kurulan banka ve kuruluşlar veya bunlara bağlı işyerlerinde geçen süreler, çalışanın Yıllık Ücretli İzin hakkının hesaplanmasında göz önünde bulundurulur. 

Yıllık İzin Bakımından Çalışılmış Gibi Sayılan Haller

Madde: 55
Aşağıdaki süreler Yıllık Ücretli İzin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılır.

a.İşçinin uğradığı kaza veya tutulduğu hastalıktan ötürü işine gidemediği günler. (Ancak, 25 inci maddenin (I) numaralı bendinin (b) alt bendinde öngörülen süreden fazlası sayılmaz)

b.Kadın işçilerin 74 üncü madde gereğince doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadıkları günler.

c.İşçinin muvazzaf askerlik hizmeti dışında manevra veya herhangi bir kanundan dolayı ödevlendirilmesi sırasında işine gidemediği günler. (Bu sürenin yılda 90 günden fazlası sayılmaz)

d.Çalışmakta olduğu işyerinde zorlayıcı sebepler yüzünden işin aralıksız bir haftadan çok tatil edilmesi sonucu olarak işçinin çalışmadan geçirdiği zamanın onbeş günü (işçinin yeniden işe başlaması şartıyla).

e.66 ncı maddede sözü geçen zamanlar.

f. Hafta tatili, ulusal bayram, genel tatil günleri.

g.3153 sayılı Kanuna dayanılarak çıkarılan tüzüğe göre röntgen muayenehanelerinde çalışanlara pazardan başka verilmesi gereken yarım günlük izinler.

h.İşçilerin arabuluculuk toplantılarına katılmaları, hakem kurullarında bulunmaları, bu kurullarda işçi temsilciliği görevlerini yapmaları, çalışma hayatı ile ilgili mevzuata göre kurulan meclis, kurul, komisyon ve toplantılara yahut işçilik konuları ile ilgili uluslararası kuruluşların konferans, kongre veya kurullarına işçi veya sendika temsilcisi olarak katılması sebebiyle işlerine devam edemedikleri günler.

i.İşçilerin evlenmelerinde üç güne kadar, ana veya babalarının, eşlerinin, kardeş veya çocuklarının ölümünde üç güne kadar verilecek izinler.

j.İşveren tarafından verilen diğer izinler ile 65 inci maddedeki kısa çalışma süreleri.

k.Bu Kanunun uygulanması sonucu olarak işçiye verilmiş bulunan yıllık ücretli izin süresi. 

Yıllık Ücretli İznin Uygulanması

Madde: 56
Yıllık Ücretli İzin işveren tarafından bölünemez.
Bu iznin 53. maddede gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesi zorunludur. Ancak, 53.maddede öngörülen izin süreleri, tarafların anlaşması ile bir bölümü 10 günden aşağı olmamak kaydı üzere en çok 3 'e bölünebilir.
İşveren tarafından yıl içinde verilen verilmiş bulunan diğer Ücretli ve Ücretsiz İzinler veya dinlenme vehastalık izinleri Yıllık İzne mahsup edilemez.
Yıllık Ücretli İzin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili, ve genel günleri izin süresinden sayılamaz.
Yıllık Ücretli İzinleri işyerinin kurulu bulunduğu başka bir yerde geçirecek olanlara istemde bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri koşulu ile gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren toplam 4 güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır. İşveren, işyerinde çalışanların Yıllık Ücretli İzinlerini gösterir izin kayıt belgesi tutmak zorundadır.

Yıllık İzin Ücreti 

Madde: 57
İşveren, Yıllık Ücretli İznin kullanan her çalışana, Yıllık İzin dönemine ait ücretini ilgili çalışanın izne başlamasından önce peşin olaark ödemek veya avans olarak vermek zorundadır. Bu ücretli hesabında 50. madde uygulanır.
Günlük, haftalık veya aylık olarak belirli bir ücrete dayanmayıp da akort, komisyon ücreti, kara katılma ve yüzde usulü gibi belirli olmayan süre ve tutar üzerinden ücret alan çalışanın izin süresi için verilecek ücret, son bir yıllık süre içinde kazandığı ücretin fiili olarak çalıştığı günlere bölünmesi ile bulunarak ortalama üzerinden hesaplanır.
Ancak, son bir yıl içinde çalışan ücretine zam yapıldığı takdirde, izin ücreti çalışanın izne çıktığı ayın başı ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle hesaplanır.
Yüzde usulünün uygulandığı yerlerde bu ücret, yüzdelerden toplanan para dışında işveren tarafından ödenir.
Yıllık ücretli izin süresine rastalayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir. 

İzinde Çalışma Yasağı

Madde: 58
Yıllık Ücretli İznini kullanmakta olan çalışanın, izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa, bu izin süresi içinde ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir. 

Sözleşmenin Sona Ermesinde İzin Ücreti

Madde: 59
İş Sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde çalışanın hak kazanıp kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Bu ücrete ilişkin zaman aşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar.
İşveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde 17. maddede belirtilen bildirim süresiyle, 27. madde gereğince çalışana verilmesi zorunlu yeni iş arama izinleri Yıllık Ücretli İzin süreleri ile iç içe giremez. 

İzinlere Ait Düzenlemeler

Madde:60
Yıllık Ücretli İzinlerin, yürütülen işlerin niteliğine göre yıl boyunca yapılması hangi dönemlerde kullanılacağı, izinlerin ne suretle ve kimler tarafından verileceği veya sıraya bağlı tutulacağı, yıllık iznin faydalı olması için işveren tarafından alınması gereken tedbirler ve izinlerin kullanılmasına ilişkin usuller ve işverence tutulması zorunlu kayıtların şekli Çalışma ve Sosyal Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir yönetmelikle gösterilir.

Umarım yukarıda derlediğim bilgilerin Siz Sanayici ve İşadamları ile yönetici ve çalışanlarımıza faydası olacaktır.

İyi Mesailer, Hayırlı İşler ve Bol Kazançlar Dilerim...

Ercan ILGIN
SMMM